Postępowanie spadkowe
Czy postępowanie spadkowe jest konieczne?
Wielokrotnie w mojej praktyce zawodowej jestem pytana o to, czy postępowanie spadkowe jest konieczne. Odpowiedź nie jest jednak jednoznaczna. Tak – jeśli chcemy korzystać z rzeczy, które pozostawił po sobie spadkodawca (np. uzyskać środki z rachunku bankowego spadkodawcy, czy stać się pełnoprawnym właścicielem jego nieruchomości), nie – gdyż przepisy prawa nie wprowadzają obowiązku przeprowadzania postępowania spadkowego.
To co może być zaskoczeniem, to fakt, że postępowanie spadkowe jest co do zasady dwuetapowe, chyba że po spadkodawcy dziedziczy tylko jedna osoba, wtedy nie istnieje potrzeba dokonywania działu spadku, a tym nie mamy dwuetapowości.
To co może być zaskoczeniem, to fakt, że postępowanie spadkowe jest co do zasady dwuetapowe, chyba że po spadkodawcy dziedziczy tylko jedna osoba, wtedy nie istnieje potrzeba dokonywania działu spadku, a tym nie mamy dwuetapowości.
Stwierdzenie nabycia spadku u notariusza czy w sądzie?
Z chwilą śmierci spadkodawcy następuje tzw. otwarcie spadku. Z tą też chwilą spadkobierca nabywa spadek. Fakt ten musi być jednak potwierdzony. Takiemu potwierdzeniu służy sądowe postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku lub sporządzony przed notariuszem akt poświadczenia dziedziczenia. W ramach postępowania sądowego wydawana jest postanowienie, kto i w jakim ułamku dziedziczy po spadkodawcy. Określa się również, czy mamy do czynienia z dziedziczeniem testamentowym, czy z ustawy (gdy nie ma testamentu), która określa kto, w jakiej kolejności i w jakim ułamku dziedziczy.
Stwierdzenie praw do spadku tj. akt poświadczenia dziedziczenia, może nastąpić również przed notariuszem, jednak w tym wypadku konieczna jest wola i obecność w kancelarii notarialnej wszystkich uprawnionych do dziedziczenia po zmarłym. Postępowanie przed notariuszem jest zdecydowanie szybszym rozwiązaniem. O ile jednak w przypadku wniosku do sądu opłata sądowa wynosi 100 złotych, o tyle koszty notarialne mogą być nieznacznie wyższe.
Akt poświadczenia dziedziczenia może sporządzić dowolny notariusz wybrany przez spadkobierców. W przypadku postępowania sądowego wniosek składa się do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy.
Jeśli mamy już w ręku akt poświadczenia dziedziczenia, lub prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – pierwszy etap postępowania spadkowego mamy za sobą.
Aby prawa do spadku zostały stwierdzone, postępowanie spadkowe tj. postępowania o stwierdzenie nabycia praw do spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, jest konieczne.
Stwierdzenie praw do spadku tj. akt poświadczenia dziedziczenia, może nastąpić również przed notariuszem, jednak w tym wypadku konieczna jest wola i obecność w kancelarii notarialnej wszystkich uprawnionych do dziedziczenia po zmarłym. Postępowanie przed notariuszem jest zdecydowanie szybszym rozwiązaniem. O ile jednak w przypadku wniosku do sądu opłata sądowa wynosi 100 złotych, o tyle koszty notarialne mogą być nieznacznie wyższe.
Akt poświadczenia dziedziczenia może sporządzić dowolny notariusz wybrany przez spadkobierców. W przypadku postępowania sądowego wniosek składa się do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy.
Jeśli mamy już w ręku akt poświadczenia dziedziczenia, lub prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – pierwszy etap postępowania spadkowego mamy za sobą.
Aby prawa do spadku zostały stwierdzone, postępowanie spadkowe tj. postępowania o stwierdzenie nabycia praw do spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, jest konieczne.
Prawa do spadku – i co dalej?
Gdy jest tylko jeden spadkobierca sprawę w zasadzie można uznać za zakończoną, a dalsze postępowania spadkowe nie są konieczne. Jeśli jednak spadkobierców jest więcej, konieczne jest podjęcie dalszych kroków i dokonanie tzw. działu spadku, którego celem jest przyznanie konkretnych przedmiotów konkretnym osobom z kręgu spadkobierców.
Nie ma konieczności wszczynania postępowania przed sądem jeśli spadkobiercy są zgodni co do składu majątku spadkowego i jego działu. W takiej sytuacji mogą oni przed notariuszem zawrzeć umowę o dział spadku, która odzwierciedli ich zgodne ustalenia w tym przedmiocie. Powyższe nie oznacza przy tym, iż nie można dokonać zgodnego działu spadku przed sądem. Jest to jak najbardziej możliwe. To czy spadkobiercy, którzy są zgodni co do składu i działu majątku spadkowego, wybiorą działania przed notariuszem, czy przed sądem stanowi ich wolny wybór.
W sytuacji gdy pomiędzy spadkobiercami nie ma porozumienia tak co do składu, jak i działu majątku spadkowego, wybór ten jest ograniczony jedynie do działań przed sądem. W takiej sytuacji, każdy ze spadkobierców przedstawia swoje stanowisko co do składu majątku spadkowego, wartości poszczególnych jego składników, jak przedstawia propozycję działu. W ten sposób sąd ustala, co konkretnie pozostaje pomiędzy stronami sporne. Przykładowo strony mogą być zgodne w kwestii składu masy spadkowej i wartości poszczególnych jej składników, ale prezentować odmienne stanowiska co do ich podziału, a mogą być w sporze co do wszystkich tych kwestii. W sytuacji sporu na sądzie ciąży obowiązek dokonania ustaleń w tym zakresie (skład i wartość majątku spadkowego), a dalej dokonania działu, który w ocenie sądu jest najlepszym rozwiązaniem. Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia sądu może się od niego odwołać.
Postępowanie o dział spadku często jest połączone ze zniesieniem współwłasności, gdy którykolwiek ze składników majątku spadkowego jest objęty współwłasnością (np. z innym spadkobiercą np. rodziców z którymś z dzieci), lub z podziałem majątku wspólnego, gdy którykolwiek ze składników majątku spadkowego wchodzi do majątku wspólnego spadkodawcy i jego małżonka.
Nie ma konieczności wszczynania postępowania przed sądem jeśli spadkobiercy są zgodni co do składu majątku spadkowego i jego działu. W takiej sytuacji mogą oni przed notariuszem zawrzeć umowę o dział spadku, która odzwierciedli ich zgodne ustalenia w tym przedmiocie. Powyższe nie oznacza przy tym, iż nie można dokonać zgodnego działu spadku przed sądem. Jest to jak najbardziej możliwe. To czy spadkobiercy, którzy są zgodni co do składu i działu majątku spadkowego, wybiorą działania przed notariuszem, czy przed sądem stanowi ich wolny wybór.
W sytuacji gdy pomiędzy spadkobiercami nie ma porozumienia tak co do składu, jak i działu majątku spadkowego, wybór ten jest ograniczony jedynie do działań przed sądem. W takiej sytuacji, każdy ze spadkobierców przedstawia swoje stanowisko co do składu majątku spadkowego, wartości poszczególnych jego składników, jak przedstawia propozycję działu. W ten sposób sąd ustala, co konkretnie pozostaje pomiędzy stronami sporne. Przykładowo strony mogą być zgodne w kwestii składu masy spadkowej i wartości poszczególnych jej składników, ale prezentować odmienne stanowiska co do ich podziału, a mogą być w sporze co do wszystkich tych kwestii. W sytuacji sporu na sądzie ciąży obowiązek dokonania ustaleń w tym zakresie (skład i wartość majątku spadkowego), a dalej dokonania działu, który w ocenie sądu jest najlepszym rozwiązaniem. Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia sądu może się od niego odwołać.
Postępowanie o dział spadku często jest połączone ze zniesieniem współwłasności, gdy którykolwiek ze składników majątku spadkowego jest objęty współwłasnością (np. z innym spadkobiercą np. rodziców z którymś z dzieci), lub z podziałem majątku wspólnego, gdy którykolwiek ze składników majątku spadkowego wchodzi do majątku wspólnego spadkodawcy i jego małżonka.
Koszty postępowania spadkowego
Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 50 złotych. Dodatkowe 5 złotych wymagane jest za wpis do Rejestru Spadkowego.
Opłata sądowa od wniosku o dział spadku wynosi 500 złotych. Jeśli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych.
Jeśli wniosek o dział spadku połączony jest ze zniesieniem współwłasności opłata sądowa wynosi 1.000 złotych. W przypadku zgodnego projektu działu spadku i zniesienia współwłasności, pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 złotych.
Jeśli postępowanie działowe jest połączone z podziałem majątku wspólnego, koszty wzrastają o kolejne 1.000 złotych.